Na skriveno te vodim mesto - Pešter, dom staroslovenskih hramova u srpskom Sibiru

Veruje se da je na prostoru današnje krečnjačke zaravni oko Raške i Starog Vlaha nekada bilo veliko jezero. Legenda kaže da je upravo na tom mestu, na najvećoj visoravni Balkana, Sveti Đorđe ubio aždaju. Danas uspomenu na slavnu prošlost čuvaju venci sedam planina i bistra voda četiri reke, sa malenim Pešterskim jezerom u srcu beskrajnih pašnjaka.

Najvećim delom Pešterska visoravan obuhvata širu teritoriju gradića Sjenice i delimično Tutina i Novog Pazara. Današnja Sjenica se razvila iz srednjevekovnog trga, središta župe Sjenica na Drinskom putu, u kojoj se nalazio jedan od dvorova Nemanjića u srednjevekovnoj Srbiji. U to vreme Raška je bila političko središte najstarije srpske države i njen duhovni centar. Od kasnog XII veka, kada se prvi put pominje kao Rasija ili Raška, naseljavaju je Mlečani, Nemci i Mađari. U XII veku veliki župan Stefan Nemanja na brdu iznad Novog Pazara podiže Đurđeve stupove, pravoslavni manastir posvećen Svetom Đorđu. Polovinom XIII veka u blizini Novog Pazara kralj Stefan Uroš I, treći sin Stefana Prvovenčanog, gradi manastir Sopoćani, dom Svete Trojice.

Slučajno otkriće krajem prošlog veka svedoči o postojanju drevnih bogomolja na Pešterskoj visoravni i pre Nemanjića, u IX i X veku. Nakon udara munje u bezimeno brdo visoravni, pusto i nedostupno čak i za ispašu ovaca, razvio se požar koji je spalio gaj klekinog žbunja. Pod jakim suncem Peštera su zablistale do tada od oka sveta skrivene srednjevekovne kamene humke. Po mišljenju stručnjaka iz Muzeja Ras, one su ostaci staroslovenskih paganskih kultnih mesta. Iako je u to doba hrišćanstvo već postajalo masovno prihvaćena religija, pretpostavlja se da su otkrivena svetilišta paganska, posvećena bogu Svetovidu. Pronađeni parovi objekata asocirali su istraživače na opise svetilišta u Arkoni, u kojem je stajao kip Svetovida sa četiri glave, simbol ujedinjenog božanstva Peruna, Mokoša, Lade i Svaroga.

Stari Sloveni, i pagani i hrišćani, tradicionalno su podizali sveta mesta i groblja na planinama i uzvišenjima, na mestima koja su „bliže bogu”. Područje Pešterske visoravni zato i danas obiluje toponimima koji svedoče o predhrišćanskim verovanjima naših predaka. Nazivi pešterskih brda - Trebište, Trebežići i Potreb verovatno potiču od verovanja da su to mesta gde treba prinositi žrtve, a Dobri Dub i Dubovo nagoveštavaju da su se tu nalazili gajevi svetog drveta hrasta.

U XV veku, region Peštera okupira Otomansko carstvo i unosi duh svoje kulture na ovo podneblje. Novi Pazar (Pazaristem) postaje najznačajnije trgovačko uporište u Evropi i značajna tačka na ruti snabdevanja između Dubrovnika i Carigrada. Na početku XVIII veka, 1704. godine, u selu Ugao niče džamija, najstariji spomenik islamske kulture u regionu. Islam prihvata veliki broj doseljenika iz severne Albanije, Hercegovine i Crne Gore. Sredinom XIX veka u Sjenici je izgrađena monumentalna džamija Sultanija Valida (Sultanija majka), zadužbina majke sultana Abdula Hamida II. Legenda kaže da je nastala na neobičan način. Kada je nakon brojnih ustaničkih i hajdučkih pljački sultanskih karavana uspela da nekako povrati bogatstvo, sultanija je darovala dobar deo svog imetka za izgradnju džamije u Sjenici za spas svoje duše i dobrobit lokalnog stanovništva.

Pored ogromnog istorijskog nasleđa, Pešter krasi izuzetno očuvana etno-kultura, egzotična mešavina Azije i Balkana u podneblju oštre klime, divljih planina i beskrajnih pašnjaka. I sama Sjenica, kako narodno predanje kaže, dobila je ime po obilju sena, jer se ovde velike kosidbe obavljaju čak tri puta godišnje. Krunisan vrhovima sedam planina (Jadovnik, Zlatar, Ozren, Giljevo, Žilidar, Javor i Golija) i prošaran tokovima četiri reke (Uvac, Vapa, Jablanica i Grabovica), Pešter je raj za brojna stada. Život u podnožju planina gde temperature padaju ispod nule već u ranu jesen, a zimi dostižu i sibirskih -40°C nije lak, pa je danas sve manje starosedelaca koji budućnost svoje dece vide u borbi sa neobično surovom klimom.

Život se uglavnom odvija na rubu Pešterskog polja, gde je smešten najveći broj naselja, a u njima gastronomski raj za ljubitelje svetski poznatih lokalnih specijaliteta. Autohtoni sjenički sir i kajmak, jardum nalik kefiru i paprika u pavlaci čuvaju čast pešterskih proizvođača mleka. Ništa manje poznati nisu ni proizvodi od dimljenog mesa, prvenstveno ovčetine i govedine, i čuveni sjenički sudžuk sa zaštićenim geografskim poreklom. Vekovima pre nego što su postale pomodni ukras svetskih trpeza, domaće pite od heljde su bile deo svakodnevne ishrane pešterskog stanovništva. Ljubitelje ribe u čistim rekama Peštera čeka najkvalitetnija pastrmka.

Obilje čistih prirodnih vodenih tokova svrstalo je Pešter na Ramsar listu područja od međunarodnog značaja. Kao oživelu bajku o zemlji iza sedam gora i sedam mora, ovaj netaknuti biser Srbije sa površinom od 63 km2 sve veći broj turista i putnika namernika opisuje u dve reči - priroda i lepota.

Samo stada ovaca, goveda i konja rasuta po pašnjacima podsećaju da tu živi i čovek, a sve ostalo svedoči o nežnoj prirodi gostoljubivih pešterskih gorštaka, koji sa mnogo ljubavi brinu o domu i kulturi svojih predaka.

Creative Commons License Zabranjeno je kopiranje članka na druge sajtove bez validnog linkovanja ka originalnom tekstu u skladu sa licencom ΜΕΔΙΑΣ by Vojin Petrović is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License i prema odredbama Zakona Republike Srbije o autorskim i srodnim pravima ("Sl. glasnik RS", br. 104/2009, 99/2011 i 119/2012). U slučaju neovlašćenog kopiranja bićemo prinuđeni da preduzmemo korake u skladu sa čl. 35 i čl. 36 Zakona o autorskim i srodnim pravima i zatražimo naplatu zakonom propisane nadoknade.

Pretraga
Preporučujemo
Arhiva članaka
Misao dana

Ako pri svakoj prijateljskoj usluzi odmah misliš na zahvalnost, onda nisi darovao, nego prodao.

Dostojevski

Prijavite se

Prijavite se na listu za primanje informacija o novim člancima i ostalim dešavanjima na našem Magazinu. Unesite Vašu E-mail adresu:

ΜΕΔΙΑΣ na Fejsbuku
ΜΕΔΙΑΣ na Twitteru

Creative Commons License ΜΕΔΙΑΣ by Vojin Petrović is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License. |